Yakında..

•31/07/2017 • Yorum Yapın

Yakında..

Süryani Kaynakçası

•24/07/2017 • Yorum Yapın

Lišono tërki (Turkish)

  1. Tarih-Coǧrafyamızla, Dil ve Kültürümüzle, Bizler Asurlularız, Malfono Yuẖanun Qašišo, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1990, s. 35.
  2. Günümüze Kadar Hiçbir Yanı İle Bilinmeyen Asur Halk Katliamları, 1915-18, Dr. Gabriele Yonan, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1990, s. 55
  3. Ţuroyo Dili İçin Nasıl Bir Yazı Dili Olmalı? Prof. Jussi Aro, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1990, s. 54
  4. Asur, Süryani, Kildani, Arami,… Adlandırmaları Üzerine, Lektör Bertil Nelhans, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1990, s. 85
  5. Ünlü Asurlar (Kildaniler, Süryaniler)´dan Seçmeler I, hazırlayan ve çeviren Jan Beṯ-Şawoce, 1990, s. 61
  6. Süryaniler´in Acı Sonu, Patriyark Mar Ešay «amcun, çeviri Şükran Yurdagül, 1988, s. 94
  7. Lübnan´da, İsveç´te ve Avustralya´da Mezopotamyalı Sıǧınmacılar, çeviren Jan Beṯ-Şawoce, 1992, s. 65
  8. Dünden Bugüne İstanbul Süryanileri, Tuma bar-Şawme, 1991, s. 26
  9. İngiliz Hükümeti Tarafından Çiǧnenen Asur Ulusal Hakları, Mnašši S. Amira, çeviren Jan Beṯ-Şawoce, 1991, s. 36
  10. Küçük Müttefikimiz, Rev. W.A. Wigram, çeviri Yaşar Günenç, 1991, s. 34
  11. İran´da Asurlular: Bir ”Milletin” Yeniden Bir Araya Gelişi, 1906-14, Eden Naby, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1991, s. 54
  12. Mgalta d Atra, Rusya´da yayınlanan Asur dergisi, No. 1, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1991, s. 30
  13. Asurlar´ın Tarihi ve Kültürü Üzerine, Prof. K.P. Matiyev Bar-Mattay, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1991, s. 45
  14. Türkiye Mezopotamyası´nda Kerboran Zulmü, çeviri Jan Beṯ-Şawoce, 1991, s. 41
  15. Asurlar ve Misyonerler, David Barsom Perley, çeviri Şükran Yurdagül, 1992, s. 64
  16. ADH-Asur Demokratik Hareketi Politik Pogramı, ZAWCA-ZAWCO, çeviri Hafize Topuzoǧlu, 1992, s. 25
  17. Avrupa´da Süryaniler (İsviçre), Tuma Bar-Şawme, 1992, s. 32
  18. Asurlar´ın Yerleşimi, MC cenevre 1935, Hafize Topuzoǧlu, 1992, s. 32
  19. Yawno ˘ëwërto (Beyaz Güvercin) Şiirler, Türkçe-Yeni Batı Süryanice, ˘ubo Bar-Şawme, 1992, s. 62
  20. Yeni Batı Süryanice-Türkçe Dilbilgisi, Doǧubilimci D.J. Parisot, çeviri Anonim, 1992, s. 48
  21. MDP-Mezopotamya Demokrat Partisi´nin Önemli Politik Belgeleri, Murat Kara, 1993, s. 29
  22. Süryani-Kildani 2, Gabar Çiyan, 1993, s. 42
  23. Süryani-Kildani 3, Gabar Çiyan, 1993, s. 58
  24. Türkiye Mezopotamyası´nda Mardin, Piskopos Sẖaq Armal≈o, çeviri Turan Karataş, 1993, s. 39
  25. Doǧu Asur Kilise Gelenekleri, Patrik Mar «amcun´un Katli, Surma d Bayt Mar «amcun, çeviri Meral Barış, 1993, s. 126
  26. Süryani-Kildani 4, Gabar Çiyan, 1993, s. 49
  27. Yeni Doǧu-Batı Süryanice-Türkçe Dilbilgisi, Doǧubilimci DJ Parisot, çeviri Anonim, Yeni Doǧu Süryanice Kuroš Hërmëz Nazlu, 1993, s. 96
  28. Nasturiler Ya da Kayıp Boylar, Dr. Ashel Grant, çeviri Meral Barış, 1994, s. 123
  29. Doǧu ve Batı Süryanileri´nin Altın Çaǧları, Vikont Filip de Ţërazi, çeviri Murat Kara, 1994, s. 79
  30. Avrupa´da Süryaniler II (Almanya), Tuma Bar-Şawme, 1994, s. 38
  31. Kürt Milliyetçiliǧi ve Ulusal İnkarcılık, hazırlayan ve çeviren Jan Beṯ-Şawoce, 1994, s. 49
  32. Mezopotamya´da İlk Doǧu ve Batı Süryani Kiliseleri: Yakubi, Nasturi, Maruni, Prof. A.S. Atiya, çeviri Meral Barış, 1995, s. 118
  33. Turabdin Tarihi, Mor İǧna≈iyos I. Afrem Barşawmo, Vahap Kelat, 1996, s. 61
  34. Asurlar – Modern Çaǧda Asur Ulusal Sorunu, Prof. KP matiyev (Bar-Mattay), çeviri Murat Kara, 1996, s. 77
  35. Ünlü Asurlar´dan (Kildaniler´den, Süryaniler´den) Seçmeler II, Kuroš Hërmëz Nazlu, 1996, s. 66
  36. Süryani Kadim Kilisesi´nde Reform Sorunları Üzerine, Yuẖanun Bar-Yacqub Cabdalke, çeviri Vahap Kelat, 1996, s. 53
  37. İran´da Sabiler Ya da Mandiler Üzerine, Kuroš Hermëz Nazlu, 1998, s. 90
  38. Arbil / Erbil Vakayinamesi, Alfons Mingana, çeviri Erol Sever, 1998, s. 213
  39. Türkler´in Katlettiǧi 1915 Asur-Kildaniler ve Ermeniler, Jozef Nacim, çeviri Rıfat Öztürk, 1999, s. 225
  40. 1915 Van Soykırımı, çeviri Edip İhsan Polat, 1998, s. 189

Bëṯër mi šato dat 2000, nqili u froso da kṯowe bu lišono tërki lë Sţanbul. Beṯ-Froso d Yaba, hul ucdo, frësle quflo dë kṯowe cal i marduṯo w tarix daş şëroye madënẖoye w macërboyo. U cwodano d këtli cam Yaba këmdawëm.
Ǧer me Yaba, bu ẖaqlo du froso kcëwadno cam beṯ-froso d Avesta, Belge w Baybun ste.

lišono swedi (Swedish)

  1. Det okända folkmordet på assyrier 1915-18, Dr. Gabriele Yonan, översättning Anders Björkman & Ulf Björklund, 1990, s. 69
  2. Assyrier i Sibirien 1949-56, Iliya L. Vartanov, översättning Rolf Christensen, 1994, s. 50
  3. Folkmordet på öst-assyrier i turkiska Mesopotamien, Sir A. Henry Layard, översättning Rolf Christensen, 1994, s. 60
  4. Turkarnas folkmord på assyrier-kaldéer och armenier, Jozef Nacim, översättning Viktoria Lundvall & Fredrik Jörgensen, 2003, s. 225
  5. Islams vrede, en redogörelse om turkarnas massaker på kristna i Persien 1915-18, Yonan Hërmëz Šahbaz, översättning Lennart Simonsson, 2003, s. 191
  6. De kristnas hemska katastrofer, osmanernas och ung-turkarnas folkmord i norra Mesopotamien 1895 / 1914-18, fader Isẖaq Armalţo, översättning Ingvar Rydberg, 2005, s. 471
  7. Turkarnas heliga krig mot kristna i norra Mesopotamien 1915, fader Jacques Rhétore, översättning Ingvar Rydberg, 2008, s. 345
  8. Om assyrier, araméers, kaldéers, syriers ursprung, översättning Lennart Simonsson, 2008, s. 165
  9. Kaldéer – Vilka är de?, 2017
  10. Den assyro-kaldeiska nationalrörelsen, 2017

Lišono şurayt (Neo-West Syriac)

  1. Ḫubo w Ḫaye b Yardo, Jan Beṯ-Şawoce, 1990, f. 32
  2. Më Zaz Lu Swed, Jan Beṯ-Şawoce, 1990, f. 28
  3. Lebi b Aṯri Beṯ-Nahrin, Sabri Malke, 1993, f. 57
  4. Pësseqat, Caziz Şarëke, 1994, f. 43
  5. Aṯri Beṯ-Nahrin baẖ Ḫëlme di Goluṯo, Jan Beṯ-Şawoce, 1994, f. 56
  6. Ëno Mërli Xori Brahim Hajjo Madcarle, Jan Beṯ-Şawoce, 1995, f. 157
  7. Ëno Mërli Cammo Išoc Qašo Malke Madcarle, Jan Beṯ-Şawoce, 1997, f. 103
  8. Ëno Mërli Xori Caziz Beṯ-Xawaja Madcarle, Jan Beṯ-Şawoce, 2001, f. 210
  9. ”Maẖkay Ḫḏo Ḫreto…” Pësseqat Me Aṯri Beṯ-Nahrin, Abrohom Gabriyel Mirza, 1997, f. 29
  10. Nuqošo, Caţiya Xamri, 1997, f. 75
  11. B Aṯri Beṯ-Nahrin – Aydarbo Hëwyowa i Mëštuṯo? Caziz Şarëke, 1996, f. 40
  12. Madbax b Ţurcabdin, Caziz Şarëke, 2001, f. 31
  13. Sayfo b Ţurcabdin 1914-15, 1, Jan Beṯ-Şawoce, 2006, f. 336
  14. Svensk-nyvästsyrisk Lärobok – Swedi-Şurayt <Ţuroyo>, ţëworo & ẖëḏoro Jan Beṯ-Şawoce, 2008, f. 249
  15. Gramatik Nacimo, Şurayt-Swedi (Mëḏyoyo), ţëworo & ẖëḏoro Jan Beṯ-Şawoce, 2010, s. 117
  16. Den Assyro-Kaldeiska Aktionen [L’Action Assyro-Chaldéenne], Şurayt-Swedi (Mëḏyoyo), 2011, s. 285
  17. Den Assyro-Kaldeiska Aktionen [L’Action Assyro-Chaldéenne], Şurayt-Swedi (Mëḏyoyo) II, 2012, s. 280
  18. Den Assyro-Kaldeiska Aktionen [L’Action Assyro-Chaldéenne], Şurayt-Swedi (Mëḏyoyo) III, 2015, s. 354
  19. Svensk-nyvästsyrisk Lärobok: Swedi-Şurayt [Ţuroyo], Jan Beṯ-Şawoce, Sweden, 2012
  20. Xezne d Xabre Ordlista, Surayt-Swedi (Mëḏyoyo), Jan Beṯ-Şawoce, Sweden, 2012
  21. Ciwardo: Me aṯmël l adyawma, mën hawi? Damografi, Dabara, Sayfo w Goluto (Aramaic [Surayt]) Deqoqo w cedolo: Jan Beṯ-Şawoce, Sweden, 2013
  22. J. Gorek från Karboran Assyro-kaldeiska nationalkommitténs generalsekreterare i Paris 1919-1925, Şurayt-Swedi, Sweden, 2015.
  23. Bu tarix xëboţo l qiyomo Aydarbo hawi cam lišono şurayt? drëšto tarixiye, Şurayt-English, Sweden, 2016.

Lišono hazxoyo (Azaxeni language)

  1. Ḫayat fë Azëx – Xalf l Farman w fë waqt l Farman, Cabbud Bayt-Ḫanna Maqsi, 2011, s. 218

Frose d SIL (şurayt)
SIL-Statens Institut för Läromedelsinformation
(The Swedish National Institute for Teaching Material Information)

  1. Qale w Šayno, Jan Beṯ-Şawoce, 1989, f. 41
  2. Mi Cëtmo Lu Bahro, Jan Beṯ-şawoce, 1989, f. 38

Lišono urhoyo (Classical Syriac or Edessean language)

  1. Filosofuṯo d Arisţoţalis, Derleyen Anton Baumstark, 1992, f. 48
  2. Kṯobo d Luqoţe da Mkanšin Men Soyume Catiqe, Fţëryarxo II Mar Afrem Raẖmani, 1992, f. 57
  3. Kṯowo da Tloṯo d Anoloţiqun 3,faylasufo Arisţoţalis, 2002, f. 70

Lišono ingilizi

  1. Fasting and Fast Customs Practised by Modern Assyrian in the Middle East, Dr. Mixayel Cabdalla, 1993, p. 46
  2. Massacres and Deportation of Assyrians in Northern Mesopotamia: Ethnic Cleansing by Turkey 1924-1925, Dr. Racho Donef, Jan Beṯ-Şawoce, Sweden, 2009

Lgalṯo (şurayt- tërki)

Nsibin Magazine (1987-2006)

Šarake cam kṯowe (participation with articles in books)

  1. Massacres, Resistence, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I, David Gaunt & Jan Beṯ-Şawoce, 2006, p. 535
  2. The fall of Mëḏyaḏ /Midyat in the time of Sayfo 1914-15, Jan Beṯ-Şawoce, in: Parole de l’Orient 31, (2006), 269-277.
  3. Cumhuriyet Tarihi Boyunca Doğu ve Batı Asurlara Karşı – Baskı, Zulüm, Asimile, Kovulma … Jan Beth-Şawoce & Abdulmesih Bar Abraham, ss. 173-251, in: Fikret Başkaya & Sait Çetinoğlu, Resmi Tarih Tartışmaları-8, Türkiye´de Azınlıklar, 2009.
  4. Jan Beṯ-Şawoce, Hazax Bu Sayfo dan 1914 – 1915, Tëkoso, Dëfoco w Qëwomo, Aydarbo Hawi? Suryoye l-Suryoye: Ausgewählte Beiträge zur aramäischen Sprache, Geschichte und Kultur, Bibliotheca Nisibinensis I, Gorgias Press, Piscataway 2009.

Lërjome mu lišono swedi (translation from Swedish)

  1. Mulle Meck Ksamle Caraba, George Johansson & Jens Ahlbom, 2005, f. 34
  2. Gittan w ad Dewe, Pija Lindenbaum, 2005, f. 30
  3. Jamila w Julya, Niki Daly, 2004, f. 29
  4. Taq, taq, taq, Anna-Clara Tidholm, 2004, f. 20

Kaynak: http://www.atour.com/education/20110915a.html#li%C5%A1ono-t%C3%ABrki-(Turkish) (erişim: 24 Temmuz 2017).

İspanya Seyahatim (Mayıs 2017)

•30/05/2017 • Yorum Yapın

Bazı kareler..

IMG_6737

IMG_6821

IMG_6931

IMG_7050

IMG_7087

IMG_7130

IMG_7152

IMG_7173

IMG_7372

IMG_7560

Kutü’l-Amare Zaferi Kutlu Olsun

•30/04/2017 • Yorum Yapın

c1

Şeyh Sadi Şirâzî’nin Aslan ile Tilki hikâyesi vardır.

Şöyle biter:
“Sakat tilki misin, sen bir insansın
Aslan ol başkası sana dayansın
Saye sarıl bütün hikmete ram ol
Tilki olma fıtrata uy aslan ol.”

c2

Halil Paşa’nın Kutü’l-Ammare zaferinden sonra 6. Ordu’ya yayınladığı mesajı:

“Arslanlar! Bütün Türklere şeref ve şan, İngilizlere kara meydan olan şu kızgın toprağın güneşli semasında şehitlerimizin ruhları sevinçle gülerek uçarken, ben de hepinizin pak alınlarından öperek cümlenizi tebrik ediyorum. Ordum gerek Kut karşısında ve gerekse Kut’u kurtarmaya gelen ordular karşısında 350 subay ve 10 bin erini şehit vermiştir. Fakat buna karşılık bugün Kut’ta 13 general, 481 subay ve 13 bin 300 er teslim alıyorum. Bu teslim aldığımız orduyu kurtarmaya gelen İngiliz kuvvetleri de 30 bin zayiat vererek geri dönmüşlerdir. Şu iki farka bakılınca, cihanı hayretlere düşürecek kadar büyük bir fark görülür. Tarih bu olayı yazmak için kelime bulmakta müşkülata uğrayacaktır. İşte Türk sebatının İngiliz inadını kırdığı birinci zaferi Çanakkale’de, ikinci zaferi burada görüyoruz.

NOT: Resimde İngiliz komutan, Halil Paşa’ya teslim olurken görülüyor.

c3

Osmanlı askerleri İngiliz kuvvetlerini kuşatırken görülüyor.

c4

İngiliz kuvvetleri arasında bulunan Hindistan askerlerinin bir kısmı Müslüman bir kısmı Sih mezhebindeydiler. At eti yemediklerinden patır patır dökülerek ölüyorlardı.

**

Halil Paşa’nın bir zaferi olarak tarihe geçen ve askeriyede 1945’e kadar kutlanmakta olan ‘Kut Günü’, İngilizler tarafından yasaklattırılmıştı. 2016’da bu zaferin 100. Yıldönümü kutlanacak. Şurası bilinmelidir ki, geçmişini unutanlar tarihe yön veremezler.

İngilizlerin tarih kitaplarımızdan sildirdiği unutulmaz Kutü’l- Amare Zaferi’nin 99. Yıldönümü kutlu olsun.

1.Dünya Savaşı’nda Irak cephesinde, Britanya İmparatorluğu ile Osmanlı İmparatorluğu kuvvetleri arasında Dicle nehri kıyısında geçti ve 29 Nisan 1916 günü Osmanlı’nın zaferiyle sonuçlandı.

Tarihçi Mustafa Armağan, bir yazısında “29 Nisan 1916 günü Kutü’l-Amare’ye sıkışmış bulunan General Townshend komutasındaki 13 bin kişilik İngiliz tümeni 143 günlük bir kuşatmadan sonra Osmanlı kuvvetlerine kayıtsız ve şartsız teslim oluyordu. Bu, Majestelerinin ordusunun o zamana kadar uğramış olduğu en büyük “yüz karası”ydı” diyor.

General Townshend’in, tıpkı iki asır önce Deli Petro’nun Baltacı Mehmed Paşa tarafından Prut nehri bataklığına sıkıştırıldığı gibi Dicle nehrinin üç tarafı suyla çevrili bir kıstağına sıkıştırıl”dığını ve açlıktan günde 8 İngiliz ile 28 Hindu askerinin öldüğünü belirterek Osmanlı kuşatmasını şöyle resmediyor: “Açlıktan atlarını kesip yemeye başlamıştı İngilizler. Ancak Hindli askerlerini at eti yemeye bir türlü razı edemiyorlardı. Bir kısmı Müslüman, diğerleri Sih vs. mezhebindeydiler. “Bu hayvanların etini yemektense ölürüz” diyorlardı. Bunun üzerine Townshend radyo aracılığıyla o askerlerin Hindistan’daki dinî reisleriyle görüştü. At etinin “kuşatma eti” olarak yenilebileceğine dair fetva istedi. Güç bela geldi fetva ama yine de isteksiz yiyorlar, bu yüzden patır patır yere düşerek ölüyorlardı.

Öte yandan Türklerin de kuşatmayı kaldırmaya niyetleri hiç mi hiç yoktu. Zayiatları ağırdı. 30 bin asker savaş dışı kalmıştı. Elinde kala kala 13 bin aç askeri kalmıştı General’in. Hastalıklar almış yürümüştü. Sonunda teslim olmaya karar verdi.

Aldığımız esirlerin tam listesi şöyle: 5 General, 272 İngiliz, 204 Hind subayı (toplam 476 subay), 2592 İngiliz, 6988 Hind vs. er (toplam 9580 er), silahsız 3248 kişi, ceman yekûn 13.309 esir (bunların 1306’sı hasta ve yaralıydı).”

NOT: Kut-el-Ammare yenilgisini anlatan bu Alman karikatüründe; Osmanlı Paşasının bir elinde bayrak ve diğer elinde kamçısıyla birlikte “Yaralı adam Avrupa (aslan)” terbiyecisi olarak anlatıyor.

Mustafa Balkan

İlahi Dante!

•31/03/2017 • Yorum Yapın

Salim AYDÜZ

Dünya edebiyat tarihinin en meşhur şahsiyetlerinden olan İtalyalı Dante (Dante Alighieri, 1265-1321), daha çok ahrete yapılan bir yolculuğu anlattığı eseri İlahi Komedya (La Divina Commedia) ile tanınır.

Cehennem, Araf ve Cennet isimlerinde üç ciltten oluşan eser dünya edebiyat tarihinin en büyük klasiklerinden birisi kabul edilmekte ve aynı zamanda modern İtalyancanın da temelini oluşturmaktadır[1].

Türkiye’de de çok tanınan ve defalarca tercüme edilerek dilimize kazandırılan bu meşhur eser meğer hiç de “orijinal” bir çalışma değilmiş. İçindeki yazıların çok mühim gizemler taşıdığı ve bir bakıma Da Vinci gibi şifreler ihtiva ettiği gibi iddialarla gündemde tutulan ve cazibe merkezi haline getirilmeye çalışılan bu eser aslında Dante’den üç asır kadar önce yaşamış olan Arap asıllı şair ve düşünce adamı Ebu’l-Alâ El-Me’arrî’nin (973–1057) Lüzûmiyât adlı eserinden intihalen yazılmıştır.

Kendisi de bir İtalyan olan meşhur bilim adamı Prof. Carlo M. Cipolla’nın (1922-2000) Clocks and Culture[2] adlı çalışmasına göre Dante, Mearrî’nin Lüzûmiyyât adlı eserinden esinlenerek İlahî Komedya adlı eserini telif etmiştir. Dante’nin Toskana İtalyancasıyla yazdığı Divina Commedia, İtalyan edebiyatında önemli bir yer tutar. Avrupalı edebiyatçılara göre kendine has bir üslûp icat eden, İtalyancayı edebî bir lisan mevkiine çıkaran Dante, bu meşhur eseriyle İtalyan dilinin süsü ve örneği olmuştur.

Ebu’l-Alâ El-Me’arrî kimdir?

Yazıldığı andan ibaren çok sayıda kopyası yapılan ve bugüne kadar dünyanın pek çok değişik diline çevrilen bu eserin ilk hali serbest Arap şiirinin temsilcisi Mearrî tarafından yazılmıştır. Halep yakınlarındaki Mearra şehrinde doğan ve 4 yaşında geçirdiği çiçek hastalığı sebebiyle âma olan Mearrî, unutma bilmeyen müthiş hafızası ve doymak bilmeyen okuma hırsıyla tanınıyordu. Bir ara Bağdat’a giden ancak burada çok fazla duramayan şair, hayatını doğduğu yerde geçirmiştir. “Öldükten sonra dirilmeyi kabul etmeyen, bütün dinleri eleştiren alaycı ve kuşkucu” bir üsluba sahip olduğu için yaşadığı dönemde pek fazla rağbet görmemiştir. Klasik edebiyatı bir kenara atıp “modern şehir edebiyatının kurucusu” olan Mearrî, 35 yaşından sonra inzivaya çekilmiş ve kendini bütün dünya zevklerinden tamamen arındırmıştır.

Mearrî’ye göre genelde “din, her şeye inanan saf insanları sömürmek üzere eskiler tarafından uydurulmuş bir masaldır”.

Doğu’nun Lucretius’u[3] olarak da tanınan Mearrî, İslam dünyasında yetişen üç büyük zındıktan birisi olarak tanınır. İlahi dinlere karşı ve özellikle İslam’a karşı kuşkucu yaklaşımları dolayısıyla Müslümanlar arasında şiirleri pek hoş karşılanmamış ve yaygınlaşmamıştır.

Kendini Müslümanlardan daha çok Hindu’lara yakın gören ve ölüm sonrası hayatı inkâr eden Mearrî, Müslümanlar gibi gömülmektense yakılmayı tercih eder. Ölümün korkunç bir şey olmadığını ve sadece derin bir uyku olduğunu ileri süren Mearrî, Münker ve Nekir meleklerinin sorgulamasını da alaycı bir üslup ile eleştirir. Şiirlerinde ölüm ötesi hayat, Cennet, Cehennem ve Araf gibi konulara değinen Mearrî peygamberlerle de ilgili pek çok alaycı ve kuşkucu yorumlar yapmakta ve bütün peygamberlerin uydurma olduğuna ileri sürmektedir.

Hayatı boyunca bütün İslâmi esaslarla alay eden ve kuşkucu yaklaşımlarıyla heretik biri olarak değerlendirilen Mearrî bütün bu kişiliğine rağmen devletten 30 dinar yıllık emekli maaşı almıştır. Von Kremer ve Nicholson gibi batılı araştırmacıların Mearrî üzerine yaptığı derin çalışmalara göre Mearrî hiç bir zaman devletten ceza almamış ve kovuşturmaya maruz kalmamıştır.

Oysa Papa VIII. Bonifatius ile arası hiç iyi olmayan Dante, yazdığı eserler dolayısıyla 27 Ocak 1302’de sahtekârlık, gayr-i meşrû kazanç elde etmek gibi uydurma suçlardan para cezasına çarptırılmış ve kamu görevinden men edilerek yolsuzlukla suçlanmış, Floransa’dan sürgün edilmiş ve Toscana bölgesine girmesi yasaklanmıştır. 10 Mart’ta ceza onaylanarak ve yakalanması halinde yakılarak idam edilmesine karar verilmiştir.

Divina Commedia

1308’de yazılmaya başlanan Divina Commedia, Dante’nin Cehennem, Araf ve Cennet’e yaptığı hayalî bir seyahatin öyküsüdür ve burada sunduğu evren anlayışı Batlamyus öğretisine dayanmaktadır. Dante’ye göre de arz kâinatın merkezindedir ve hareketsizdir. Dante’nin Cennet, Cehennem ve Araf tasvirleri ve buralar ile ilgili tüm değerlendirmeleri ve alaycı yaklaşımlarını Mearrî’nin Lüzûmiyyât adlı eserinde de bulmak mümkündür.

Dante’nin bu eseriyle ilgili bir diğer problem de eserin Beatrice isimli bir genç hanım için yazıldığı konusudur. Tamamen uydurma olan bu konu Dante’nin engizisyonun sorgusundan kurtulabilmek için ortaya attığı bir yalan idi. Eserde Tarikat Şövalyeleri ve seyyah ozanların söylemlerinin ve şifreli ifadelerinin de yer alması eseri cazip hale getirmek için yapılmış ilaveler olarak görülmektedir.

Hayatı boyunca papalık ile sorunlu bir hayat yaşayan Dante’nin bu eseri kilise tarafından yasaklanmıştır. Ancak aynı Vatikan 1921 yılında esere sahip çıkmaya başlamıştır. Eser üzerine yapılan spekülasyonlardan hiçbir sonuç çıkmaması ve eserin orijinal olmadığının anlaşılması ortaçağ ve sonrasında Batı dünyasında yazılan pek çok eserin benzer şekilde sorgulanması gerektiği gerçeğini de ortaya koymuştur.

Konuyla ilgili ifade edilmesi gereken bir diğer husus da ötelere yolculuk konusu ilk defa “Mirac” hadisesi ile Hz. Muhammed tarafından ortaya konulmuş ve Kur’an-ı Kerim’de gerek bu olay gerekse kitapta geçen diğer konular detaylı bir şekilde incelenmiştir. Dolayısıyla Dante’nin İlahi Komedya’sına ilham veren fikirler esasında tamamen İslam’a ait bir yapının parçalarıdır. Kilise’nin Miguel Asin’in Dante ve İslam üzerine yazdığı kitap ile Dante’ye sahip çıkması muhtemelen onu ve eserini İslam dünyasına kaptırma endişesinden kaynaklanmıştır.[4]

Batı medeniyeti pek çok İslâmî yazma eseri İtalya ve İspanya üzerinden elde etmiş ve bunları tercüme ederek kendi medeniyetine mâl etmiştir. Özellikle İtalya’da engisizyonun cezalandırmasından korkan entelektüeller İslamî yazma eserleri tercüme ettikten sonra yok etmişler ve bu eserlerde bulunan fikirleri aslında atıfta bulunmadan tamamen kendilerine mâl etmişlerdir.

[1] http://tr.wikipedia.org/wiki/%C4%B0lahi_Komedya

[2] Carlo M. Cipolla, “Clocks and Culture”, European Culture and Overseas Expansion, Harmondsworth: Penguin, 1970, p. 116.

[3] Batı kültürünün gelişmesinde büyük faydaları ve emeği bulunan, günümüzün düşünce ölçüleri içinde ele aldığı konulara derin bir görüş, keskin bir anlayış gücüyle yaklaşan Titus Lucretius Carus’un (İ.Ö. 98–55) hayatı hakkında çok az bilgi bulunmaktadır. De Rerum Natura adlı eserin yazarı olan Titus Lucretius Carus felsefe üzerine yazılarını bitiremeden çıldırmış, kendi eliyle canına kıymıştır. Eksik kalan yazılarını ölümünden bir süre sonra Cicero sona erdirmiş, derleyip düzenlemiştir.

[4] Gülenay Börekçi, “İlahi Komedya ve İslam”, http://www.tumgazeteler.com/?a=3907234, 14.03.2010.

http://www.timeturk.com/tr/makale/salim-ayduz/ilahi-dante.html

İLÂHÎ KOMEDYA

•31/03/2017 • Yorum Yapın

Dante’nin (ö. 1321) âhiret yolculuğunu anlatan manzum eseri.

İlâhî Komedya’nın (La Divina Commedia) orijinal adı Commedia olup Divina sıfatı ilk defa, konusu itibariyle ve uyandırdığı hayranlık dolayısıyla 1555 Venedik baskısında kullanılmıştır. Commedia ise aslında özel isim değil o dönemde sonu iyi biten (sevinçli) edebî çalışmaların genel adıdır (tragedia “acıklı” karşıtı). Dante mektuplarında eserinden “kutsal şiir” diye bahseder.

İtalyanlar’ın en büyük şairleri ve dillerinin yaratıcısı saydıkları Dante Alighieri’nin, yazımına muhtemelen 1307 yılında başlayıp 1321’de ölümünden kısa bir süre önce tamamladığı İlâhî Komedya İtalyan edebiyatının ana kaynaklarından, Batı edebiyatının da önemli eserlerinden biridir ve Hıristiyanlığın en büyük şiiri kabul edilmektedir. Önceleri -genellikle minyatürlü- yazma nüshalarının elden ele dolaştığı eser matbaanın icadıyla en çok basılan metinler arasına girmiş ve çeşitli dillere çevrilerek asırlar boyu Avrupa’nın Kitâb-ı Mukaddes’ten sonra en fazla okunan kitapları arasında yer almıştır.

Eserin en büyük özelliklerinden biri, İtalyanca öğretiminde her zaman bir ders kitabı niteliğiyle okutulmasını sağlayan dilidir. Dante, bilinen on eserinden beşini Ortaçağ’ın yazı dili olan Latince ile, İlâhî Komedya dahil diğer beşini ise İtalyan edebiyat tarihinde ilk defa, halkın konuşma diline yakın olan İtalyanca’nın Floransa lehçesiyle yazmıştır. Şair, filozof ve ahlâk kuramcılığının yanında dil araştırmacılığıyla da tanınan ve bu konuda müstakil bir eseri bulunan (De vulgari eloquentia [halk dili üzerine]) Dante, Floransa lehçesini diğer lehçelerden ve Toskana bölgesinin halk şairlerinden derlediği kelimelerle zenginleştirip ilk gramer kurallarını belirleyerek modern İtalyanca’nın kaynağı sayılan Toskana lehçesini olgunlaştırmış, bundan dolayı kendisine daima İtalyanca’nın yaratıcısı ve dolayısıyla İtalyanlar’ın kültür ve ilim atası gözüyle bakılmıştır. Dante, özellikle bu eseri sebebiyle başlı başına bir bilim dalı konusu haline getirilmiş (Dantoloji), hakkında çeşitli üniversitelerde kürsüler ve birçok ülkede araştırma kurumları açılmıştır.

Kitabı teşkil eden uzun manzume, otuz üçer şarkıdan (canto) meydana gelmiş onar bölümlü üç ilâhiden (cantica) ibarettir ve bir girişle birlikte şarkıların sayısı 100’e tamamlanmıştır. Her şarkı 130-140, şiirin tamamı ise 14.233 mısradır (Giriş ve Cehennem 4720, A‘râf 4755, Cennet 4758); on bir heceli olan mısralar kendi aralarında üçlü kafiyeli “üçlükler” halinde gruplandırılmıştır. Şairin üç sayısına özel bir değer vermesinin sebebi teslîs inancına olan bağlılığıdır.

Eserin konusu Dante’nin, Papa VIII. Bonifazio tarafından günahların bağışlanma yılı ilân edilen 1300 yılının paskalya haftası boyunca bedenen yaptığını söylediği âhiret yolculuğudur. Şair, otuz beş yaşında iken 7 Nisan Perşembe’yi 8 Nisan Cuma’ya bağlayan kutsal gece sabaha karşı kendini, uyku sersemi olduğu için nasıl gittiğini bilemediği Kudüs yakınlarındaki karanlık bir ormanda bulur ve buradan Latin şairi ve Ortaçağ’da aklın sembolü sayılan Vergilius’un mihmandarlığında cehenneme iner; orayı gördükten sonra yine Vergilius’la birlikte a‘râfa geçip bir ara kendilerine katılan şair Statius’un refakatiyle burayı da gezer; ardından cennete ulaşarak genç yaşta ölen sevdiği kız Beatrice tarafından karşılanır ve cenneti meydana getiren dokuz kat gökte dolaştırılır; en sonunda da Hz. Meryem’in aracılığıyla arş-ı a‘lâda Allah’ın cemâlini müşahede etmek mazhariyetine nâil olur.

Cehennem, dünyanın merkezine doğru inen ve bir huni gibi gittikçe daralan dokuz kat gökten oluşmakta, her katta suçlulara aşağı doğru gittikçe ağırlaşan işkenceler yapılmaktadır. Başlıca suçluların işledikleri suçun ağırlık derecesine göre sıralanması şöyledir: Korkaklar, şehvet düşkünleri, oburlar, cimriler, müsrifler, sapık tarikat mensupları, zalimler-katiller, intihar edenler, Allah’a karşı gelenler, homoseksüeller, tefeciler, kadın satıcıları-arabulucular, dalkavuklar, para canlıları, rüşvet yiyenler, kâhinler-falcılar, hırsızlar, ikiyüzlüler, nifak çıkaranlar, bölücüler, simyacılar, kılık ve sima değiştirip insanları aldatanlar, kalpazanlar ve sırasıyla hısım-akrabalarına, vatanlarına, misafirlerine, velinimetlerine ve kutsal imana ihanet edenler.

A‘râf, okyanuslar ortasındaki bir ada üzerinde yer alan dünyanın en yüksek dağıdır. Koni şeklinde ve yedi kat olan dağın son katı yeryüzü cennetidir ve buradan on katlı gökyüzü cennetine geçilir. A‘râfta affedilmeye hak kazanmış, fakat Allah’ın sevgili kulları arasına girebilmek için geçici bir süre çile çekmeleri gereken günahı az kişiler bulunmaktadır. A‘râfta suçların ve karşılığı cezaların ağırlığı cehennemdekilerin aksine yukarı çıkıldıkça azalmaktadır. Buradaki insanlar sırasıyla aforoz edilenler, son nefeste tövbe edenler, savaşta veya cinayetle öldürülenler, kibirliler, hasetçiler, öfkelerini tutamayanlar, tembeller, cimriler, müsrifler, oburlar ve şehvet düşkünleridir.

Cennet, Ortaçağ astronomisinin gök telakkisine paralel olarak yedi gezegen (Ay, Merkür, Venüs, Güneş, Mars, Jüpiter, Satürn) ve sabit yıldızlar gökleriyle hareket ettirici (diğerlerini döndüren) gök ve arş-ı a‘lâdan oluşmaktadır. Arş-ı a‘lâ saf nurdan ibaret, maddeden arınmış, mutlak sükûn diyarı olan rabbin katıdır. Cennetin güzellikleri ve içinde bulunanların mertebeleri yükseldikçe artar. En alt kattakiler dış etkiler sebebiyle kulluk sözünde duramamış, kendi istekleri dışında günah işlemiş kişilerdir; onları sırasıyla iyilik severler, âşıklar, âlimler, şehidler, âdil hükümdarlar, ilâhî aşka dalmış olanlar, azizler, melekler, Allah ve insanlarla melekler arasından seçtiği maiyet erkânı takip eder.

Dante, eserin özellikle cehennem bölümünde geniş tarih bilgisini ve genel kültürünü ortaya koymakta, gezisi sırasında rastladığı kişiler münasebetiyle açıklamalar yaparken bir ansiklopedi gibi çağının felsefe, astronomi, geometri, edebiyat, tıp, coğrafya vb. ilim dallarını da yansıtmaktadır. Onun suçluları cezalandırma sahnelerini okuyucuyu dehşete düşürecek derecede büyük bir gerçekçilikle tasvir ettiği görülür. Ancak suçların tasnifinde bazı günahları daha büyük günahların önüne koymuştur; meselâ günahın her türlüsünü işleyen, binlerce kişinin kanına girmiş zalim hükümdarları yedinci katta, dalkavukları ve ikiyüzlüleri sekizinci katta göstermiştir. Bunun sebebi şahsen sevmediği, özellikle çağdaşı bazı kişiler hakkında hissî davranması ve onları ağır cezalara çarptırabilmek için bilinen suçlarını daha alt tabakalara koymasıdır denilebilir.

Eserlerinin hiçbirinde Dante müslümanlar hakkında hakaret teşkil edecek ifadeler kullanmadığı halde İlâhî Komedya’da Hz. Muhammed ile Hz. Ali’yi cehennemde göstermesi dikkat çeken bir husustur. Eserde üç müslüman daha (Selâhaddîn-i Eyyûbî, İbn Sînâ, İbn Rüşd) yer alıyorsa da bunlar a‘râfın eşiğinde ve azap çekmeyenlerin arasındadır. Bu durum, Haçlı seferlerinin bütün şiddetiyle devam ettiği o devirdeki katı İslâm düşmanlığının etkisini düşündürdüğü gibi, onları cehennemin en dibinde değil bölücülük yapanların bulunduğu sekizinci katta göstermesi de Hz. Peygamber’in yeni bir din kurarak bölücülük yaptığı şeklinde hıristiyan dünyadaki yaygın kanaatle ilgili olmalıdır.

Dante’nin ilk eserlerinden itibaren bazı İslâm âlim ve filozoflarından etkiler taşıdığı ve onların birtakım fikirlerini tekrarladığı ileri sürülmüştür (örnekler için bk. TA, XII, 289). İlâhî Komedya ise birçok ana motifi ve ayrıntısı ile İslâmî temellere oturmaktadır. Bu hususa ilk defa Gabriel-Joseph Edgard Blochet dikkat çekmiş (Sources musulmans de la Divine Comédie, Paris 1901), fakat ilgi uyandıramamıştır. Daha sonra Miguel Asin Palacios, aynı konuyu daha kesin bilgiler ve çarpıcı örneklerle işlediği La Escatologia musulmana en la Divina Comedia adlı eserinde (Madrid 1919), Dante’nin Ebü’l-Alâ el-Maarrî’nin Risâletü’l-ġufrân’ı ile Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin el-Fütûĥâtü’l-Mekkiyye’sinden faydalandığını, Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî ve Ebû Zeyd es-Seâlibî’nin eserlerinden de faydalanmış olabileceğini ileri sürmüştür. Asin Palacios’un görüşlerini özellikle şu dört nokta üzerinde yoğunlaştırdığı görülmektedir: 1. Kitabın konusu tamamen İslâm’daki isrâ ve mi‘rac olaylarından alınmıştır. 2. Âhiretle ilgili mekân, suç ve ceza kavramları İslâm eskatolojisine (âhiret ilmi) göre işlenmiştir. 3. Esere tesir eden hıristiyanî kavramların da temeli İslâm düşüncesidir. 4. Dante ve çağdaşları İslâm dünyasından haberdardırlar; çünkü o dönemde özellikle İspanya’da hâkim olan İslâm kültür ve medeniyeti, özellikle Güney Avrupa’nın çeşitli yerlerinde etkisini göstermektedir. Asin-Palacios’un, Dante’nin cehennem, a‘râf ve cenneti müslüman yazarların benzetmelerine ve İslâm telakkilerine göre tanımladığı tesbiti dikkat çekicidir. Meselâ cehennemi gittikçe daralan katlar halinde tanımlaması Kuzey Afrika müslümanlarının, ilk hıristiyanların vahşi hayvanlara parçalattırıldığı Romalılar’a ait koliseum harabelerini işkence ve azap yerleri olarak kabul edip cehennemle özdeşleştirmelerine uygundur. A‘râf için kullandığı “purgatorio” adının sözlük anlamı “günahlardan temizleme yeri” olduğu halde yaptığı benzetme Arapça a‘râf kelimesinin sözlük anlamına (yüksek yer, dağ) göredir. Ayrıca cehenneme daima sola doğru dönerek inilmesi, a‘râfa ise da sağa doğru dönerek çıkılması da İslâmiyet’teki kerih yerlere sol ayakla, temiz yerlere sağ ayakla girilmesi sünnetine uygundur. Cennet için yapılan tanımlamalar da başta “10. katın mutlak nurdan ibaret Tanrı katı” şeklinde tanımlanması olmak üzere tamamen İslâm astronomi-kelâm geleneğiyle örtüşmektedir. Asin Palacios’un tezi Avrupa’da geniş yankı uyandırdı ve İslâm kültürü üzerine bilgileri bulunmayan Dantologlar tarafından reddedilmesine mukabil İslâm dünyasına saygı duyan şarkiyatçılar tarafından ilgiyle karşılandı. Özellikle Carlo Alfonso Nallino, Enrico Cerulli, Giorgio Levi Della Vida, Umberto Rizzitano ve Giuseppe Gabrieli gibi İtalyan şarkiyatçıları kaleme aldıkları müstakil kitap ve çeşitli makalelerle onu desteklediler ve Dante-İslâm ilişkisini daha geniş boyutlarda incelediler.

Dünya kütüphanelerinde 600’den fazla yazma nüshası bulunan İlâhî Komedya’nın asıl metni kayıp olup ilk defa 1472’de gerçekleştirilen, özellikle İtalya’da ortaöğretimde örnek edebiyat kitabı olması ve hemen hemen bütün dünya dillerine çevrilmiş bulunması sebebiyle devamlı surette tekrarlanan baskıları pek çoktur. Aynı şekilde ilki 1373’te Floransa’da kurulan ve İtalya, Almanya, İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri gibi birçok ülkede faaliyet gösteren Dante kürsü ve araştırma kurumlarıyla pek çok bilim adamının eser üzerine yayımladıkları çalışmaları sayabilmek de mümkün değildir (kitap hakkında 1978 yılına kadar derlenmiş başlıca bilgiler için bk. Enciclopedia Dantesca, I-VI, Roma 1970-1978). İlâhî Komedya, Hz. Peygamber ile Hz. Ali’yi cehennemde göstermesi sebebiyle en az ilgiyi İslâm âleminde görmüş ve zaman zaman yasaklanmıştır. Eser Rıfkı Ragıp (Ögel) (1932, Cehennem kısmı), Hamdi Varoğlu (1938, 1995), Feridun Timur (1954-1956, 1964, 1969, 1984, 1989, 1993, 1996) ve Rekin Teksoy (1998) tarafından Türkçe’ye, Abbûd b. Ebû Râşid (1930-1933) ve Hasan Osman (1959, 1964, 1969) tarafından Arapça’ya, Şücâüddin Şifâ tarafından Farsça’ya çevrilmiş (1335 hş./1957), ayrıca hakkında çeşitli araştırmalar yapılmıştır (bk. bibl.).

DİA, İLAHİ KOMEDYA, Mahmut H. Şakiroğlu, c. 22, s. 69

Fezleke I-II (Osmanlı Tarihi )

•24/03/2017 • Yorum Yapın

FEZLEKE

Fezleke I-II (Osmanlı Tarihi (1000-1065/1591-1655))

Kâtib Çelebi Fezleke isimli eserini hayatının son yıllarında Türkçe olarak telif etti. Savaşlar, barışlar, isyanlar, tayin ve aziller merkezli olmak üzere 1591-1655 yılları arasındaki Osmanlı tarihini tafsilatlı bir şekilde ihtiva etmektedir.

Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’nun belirttiği üzere, tamamen orijinal bir kaynaktan çok “ciddi bir derleme”dir Fezleke. Yazarın yararlandığı kaynakların isimlerini açıkça bildirmesi, kaynakları arasında mukayeseye girişerek hangi rivayetin daha muteber tutulması gerektiği konusunda okuyucusunu bilgilendirmesi, bazı kritik mevzularda ise tenkitte bulunmasıFezleke’yi ayrıcalıklı kılan özellikler arasında zikredilmelidir. Bir tarihçi olarak Kâtib Çelebi’nin metodunun üstünlüğü, eserde yer alan, tıpkı modern bir çalışmadaki dipnotlara benzetebileceğimiz  kenar notlarında açıkça görülmektedir.

Fezleke’nin 1869-1870 yıllarında yapılmış baskısının çok sayıda hata ve eksiklerle dolu olduğu tarih araştırıcıları tarafından öteden beri bilinen bir gerçekti. Sıhhatli bir Fezleke metni kullanmak isteyen araştırıcılar, doğal olarak eserin Âtıf Efendi Kütüphanesi, nr. 1914’teki müellif hattı müsvedde nüshasına  yönelmekteydiler. Ancak ekseriyetle gözden kaçmış olan bir başka gerçeklik, söz konusu bu müsvedde nüshaya da tamamen güvenle yaklaşılamayacağıdır. Nüshanın bazı yerlerinin, son üçte birlik kısmının ise tamamının, Kâtib Çelebi’ye ait olmayan bir el yazısı ile kaleme alınmış olması, Fezleke’nin diğer nüshalarına kıyasla bu kısımların çok sayıda eksik, fark ve hata içeriyor bulunması düşündürücüdür. Âtıf Efendi Kütüphanesi, nr. 1914’teki müellif hattı müsvedde nüshanın, şimdiye kadar zannolunanın aksine, bütünüyle orijinal bir Fezleke metni ihtiva etmediği anlaşılmaktadır.

Bu neşirde, mevcut Fezleke nüshaları arasında, müellife ait bir mukaddime içeriyor olması ile diğerlerinden ayrılan Nuruosmaniye Kütüphanesi, nr. 3153’teki bir nüsha daha esas alınmış, her iki nüsha birbiriyle mukayese edilerek mümkün mertebe orijinal bir Fezleke metni tesis edilmeye çalışılmıştır.

Prof. Dr. Abdülkadir ÖZCAN danışmanlığında Yrd. Doç. Dr. Zeynep AYCİBİN tarafından doktora tezi olarak hazırlanan Fezleke, ÇAMLICA BASIM YAYIN tarafından ilim aleminin istifadesine sunuldu. Hayırlı olması temennisiyle…

24Mart2017

(ALINTIDIR)